Hà Tĩnh cần đánh thức “mỏ vàng” dưới lòng hồ

Nhiều lợi thế nhưng chưa thành giá trị kinh tế

Trên bình diện cả nước, hồ chứa không chỉ phục vụ tưới tiêu và phát điện mà còn được khai thác cho nhiều mục tiêu kinh tế - xã hội khác. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dù không xây dựng cho mục đích thủy sản, nhưng sau khi hoàn thành, phần lớn hồ chứa đã hình thành các mô hình nuôi cá mặt nước lớn, nuôi eo ngách và nuôi lồng bè. Diện tích nuôi trồng thủy sản hồ chứa hiện đạt hàng chục nghìn hecta, tập trung tại nhiều tỉnh trung du và miền núi.

Các loài cá truyền thống như: trắm, trôi, mè vẫn giữ vai trò chủ lực. Riêng tại các hồ vùng núi cao, điều kiện nước lạnh mở ra dư địa phát triển các loài cá có giá trị kinh tế cao như cá tầm, cá hồi.
  Tại Hà Tĩnh, hiện có 348 hồ chứa thủy lợi với tổng dung tích hơn 1,55 tỉ mét khối nước và 5 hồ thủy điện gồm: Hố Hô, Đá Hàn, Hương Sơn, Ngàn Trươi và Kẻ Gỗ. Những hồ này được đánh giá có điều kiện thuận lợi để phát triển nuôi trồng thủy sản lòng hồ.

Tuy nhiên, theo ông Bùi Tuấn Sơn - Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Hà Tĩnh, tiềm năng ấy chưa được chuyển hóa thành giá trị kinh tế. Ông nhận định, Hà Tĩnh là một trong những địa phương có trữ lượng nước và số lượng hồ đập lớn hàng đầu cả nước. Riêng hồ Ngàn Trươi với dung tích 775 triệu mét khối được ví như “mỏ vàng”.

“Nếu không khai thác đa mục tiêu, trong đó có nuôi trồng thủy sản, thì rất lãng phí”, ông Sơn nhấn mạnh.

Theo Chi cục Thủy sản Hà Tĩnh, nhiều năm qua, nuôi thủy sản nước ngọt vẫn chưa hình thành được vùng sản xuất tập trung quy mô lớn. Phương thức nuôi còn manh mún, nhỏ lẻ; hạ tầng đầu tư chưa tương xứng; đối tượng nuôi chủ yếu là cá truyền thống giá trị thấp; năng suất nuôi quảng canh còn hạn chế, dẫn đến hiệu quả kinh tế chưa cao.
  Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là quy hoạch và cơ chế quản lí. Tài nguyên hồ chứa vẫn ưu tiên cho mục tiêu thủy lợi và thủy điện. Việc cấp phép nuôi trồng thủy sản trong phạm vi bảo vệ công trình còn nhiều vướng mắc.

Đến nay, toàn tỉnh mới chỉ có một đơn vị được cho phép nuôi thử nghiệm tại hồ Ngàn Trươi với diện tích 2ha trong thời hạn 2 năm. Thêm vào đó, thị trường tiêu thụ sản phẩm thủy sản lòng hồ chủ yếu vẫn mang tính nội địa, nhỏ lẻ, giá bán thiếu ổn định, khiến người dân và doanh nghiệp chưa mạnh dạn đầu tư dài hạn.

Để lòng hồ trở thành sinh kế bền vững

Là hồ chứa lớn nhất tỉnh Hà Tĩnh và thuộc nhóm hồ lớn nhất cả nước, hồ Ngàn Trươi giữ vai trò then chốt trong cắt lũ, cấp nước tưới cho khoảng 32.000ha đất nông nghiệp và cấp nước sinh hoạt. Theo ông Lê Văn Hùng - Phụ trách Cụm Quản lý công trình hồ Ngàn Trươi, ngoài các nhiệm vụ chính, hồ hoàn toàn có thể phát huy giá trị kinh tế đa mục tiêu nếu có cơ chế phù hợp.

“Nếu có sự đồng thuận của các bộ, ngành và tỉnh Hà Tĩnh bằng những chính sách tạo cú hích, gần 40km² mặt nước lòng hồ Ngàn Trươi sẽ phát huy hiệu quả rất lớn, vừa đảm bảo sinh kế, vừa tăng thu ngân sách”, ông Hùng nói.
  Ở góc độ bảo tồn, Giám đốc Vườn Quốc gia Vũ Quang Nguyễn Danh Kỳ cho rằng, khai thác “mỏ vàng” dưới lòng hồ cần đi kèm kỉ cương quản lí. Theo ông, việc nuôi con gì, quy mô bao nhiêu và tổ chức ra sao phải được xây dựng thành đề án bài bản, đúng quy định pháp luật.

Ông Nguyễn Danh Kỳ phân tích, ngoài mặt nước rộng lớn giữa lòng hồ, các nhánh nước từ rừng đổ về rất phù hợp để nuôi cá lồng bè. Tuy nhiên, cần có doanh nghiệp hoặc hợp tác xã đủ năng lực, tư cách pháp nhân và chuyên môn đứng ra tổ chức sản xuất để cơ quan quản lí giám sát chặt chẽ, hạn chế tác động đến rừng và môi trường sinh thái. Khi đó, hơn 50.000 nhân khẩu tại 27 thôn vùng đệm sẽ có thêm sinh kế, góp phần giảm áp lực lên hơn 57.000ha rừng đặc dụng.
  Không chỉ hồ thủy lợi, các hồ thủy điện ở vùng đầu nguồn Hà Tĩnh với đặc trưng nước lạnh cũng được đánh giá rất phù hợp để nuôi các loài thủy sản giá trị cao. Ông Nguyễn Huy Tuấn - Phó Giám đốc Công ty CP Thủy điện Hương Sơn cho rằng, doanh nghiệp rất cần một hành lang pháp lí rõ ràng để triển khai đầu tư.

Theo ông Tuấn, mỗi năm đơn vị nộp ngân sách khoảng 50 tỉ đồng và tạo việc làm cho 50 lao động địa phương. “Nếu có cơ chế thúc đẩy nuôi trồng thủy sản lòng hồ thủy điện, thu nhập người lao động và nguồn thu ngân sách sẽ còn tăng lên”, ông Tuấn nhận định.

Theo  Ngân Hà Báo Văn Hoá