Nguy cơ xuất hiện El Nino rất mạnh, khí hậu nước ta sẽ thế nào?

El Nino có thể rất mạnh

Thưa ông, ông có thể chia sẻ những nhận định mới nhất về khả năng xảy ra El Nino trong năm nay?

PGS.TS Mai Văn Khiêm: “El Nino” là từ được dùng để chỉ hiện tượng nóng lên dị thường của lớp nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo trung tâm và Đông Thái Bình Dương, kéo dài 8 - 12 tháng, hoặc lâu hơn, thường xuất hiện 3 - 4 năm một lần, song cũng có khi dày hơn hoặc thưa hơn.

Ngay từ đầu năm 2026 đến nay, chúng tôi liên tục duy trì nhận định về khả năng hình thành El Nino vào giai đoạn cuối năm 2026.

Các cập nhật dự báo mới nhất cho thấy xác suất xảy ra El Nino đang có xu hướng gia tăng rõ rệt, với khả năng xuất hiện trong giai đoạn cuối năm 2026 khoảng 70–80% và có thể kéo dài sang năm 2027.

Đáng lưu ý, phần lớn các mô hình dự báo hiện nay đang nghiêng về kịch bản El Nino đạt cường độ rất mạnh, với chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino 3.4 phổ biến ở mức tương đương các sự kiện El Nino rất mạnh trong quá khứ như 1982–1983, 1997–1998 và 2015–2016, khi chỉ số Oceanic Nino Index đều vượt ngưỡng +2,0°C và gây ra nhiều biến động khí hậu trên phạm vi toàn cầu.

Tuy nhiên, tôi cũng xin lưu ý, hiện chỉ một số ít mô hình cá biệt đưa ra kịch bản cực đoan với cường độ có thể vượt các mức kỷ lục trước đây.

Ngoài ra, các dự báo dài hạn vẫn còn nhiều bất định, đặc biệt trong giai đoạn chuyển mùa tính chắc chắn chưa cao. Vì vậy, ở thời điểm hiện tại, còn quá sớm để khẳng định khả năng xuất hiện “siêu El Nino”. Chúng tôi đang tiếp tục theo dõi chặt chẽ và sẽ cập nhật kịp thời các diễn biến mới trong thời gian tới.
 
Thưa ông, trong giai đoạn xảy ra El Nino, đặc trưng thời tiết, khí hậu nước ta như thế nào?

PGS.TS Mai Văn Khiêm: Trước hết trên thế giới, El Nino xuất hiện sẽ làm thay đổi các hình thái thời tiết trên toàn cầu, nhiều mưa hơn ở một số nơi, trong khi những nơi khác có thể không có mưa hoặc mưa rất ít.

Trong thời kỳ El Nino, tình trạng thiếu hụt mưa phổ biến sẽ xuất hiện tại các quốc gia Đông Nam Châu Á, Ấn Độ và cả khu vực Châu Úc. El Nino cũng làm cho nhiệt độ có xu hướng tăng cao, như tại Ấn Độ, Đông Nam Châu Á, bờ Đông Châu Úc, phía Nam Châu Phi, bờ Đông Bắc Mỹ.

Đối với Việt Nam, những năm El Nino mạnh, hầu hết các vùng trên cả nước, nhiệt độ trung bình các tháng có xu thế cao hơn bình thường; nắng nóng nhiều hơn và gay gắt hơn; khả năng xuất hiện nhiều kỷ lục về nhiệt độ cao nhất tuyệt đối.

Đồng thời, El Nino thường gây thâm hụt lượng mưa ở đa phần diện tích cả nước với mức phổ biến từ 25-50%, không chỉ ở Việt Nam mà còn ở phần thượng nguồn các sông xuyên biên giới như sông Hồng, sông Mê Công, sông Đà, đặt ra yêu cầu cấp bách về ứng phó.

Nghiêm trọng nhất là những năm El Nino thường gây ra tình trạng xâm nhập mặn khốc liệt, ảnh hưởng rất lớn đến sinh hoạt và sản xuất của người dân, nhất là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, nơi dễ chịu tổn thương nhất do biến đổi khí hậu.

Có thể lấy ví dụ điển hình là các năm 2015-2016 và năm 2019-2020, khi El Nino có cường độ rất mạnh, nước ta đã hứng chịu hạn hán, xâm nhập mặn khốc liệt.
  Hai đợt hạn mặn vào những giai đoạn trên tại Đồng bằng sông Cửu Long được xem là nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ khi các dòng sông, kênh ngòi cạn kiệt nước, xâm nhập mặn vào sâu tới 90–100 km. Hàng trăm nghìn ha lúa bị thiệt hại, tình trạng thiếu nước ngọt sinh hoạt và sản xuất trầm trọng ở nhiều nơi, đặt ĐBCSL vào những thách thức chưa từng có về an ninh nguồn nước.

Tuy nhiên, chúng tôi cũng lưu ý, El Nino có tính biến động rất mạnh, mặc dù tổng lượng mưa có thể thiếu hụt nhưng lại hay xuất hiện các trận mưa lớn kỷ lục thời đoạn ngắn trong một ngày hoặc vài giờ đồng hồ. Ngoài ra, dự báo bão có thể không xuất hiện nhiều, nhưng gây nguy cơ xuất hiện cơn bão bất thường, cả về cường độ và hướng đi.

Vì vậy, ngay trong những năm El Nino mạnh vẫn xuất hiện những kỷ lục về lượng mưa lớn nhất trong 24h, điển hình như năm 2015, tại Quảng Ninh lại xuất hiện mưa lớn lịch sử vào cuối tháng 7.

Hay trong năm 2002, dù El Nino chi phối nhưng mưa lớn vẫn xuất hiện và gây lũ lớn trên các khu vực như lũ lớn trên BĐ3 vào tháng 7 đầu tháng 8 trên sông Hồng Thái Bình hay lũ lớn Trung Bộ cuối tháng 9, trong đó có xuất hiện lũ lịch sử thượng nguồn sông Cả (Hà Tĩnh). Cũng trong năm này, Nam Bộ đã xuất hiện lũ lớn kéo dài ở đồng bằng sông Cửu Long.

Một ví dụ khác là năm 2009, xuất hiện cơn bão số 9 (Ketsana) đi vào địa phận các tỉnh Quảng Nam - Quảng Ngãi gây ra đợt lũ lịch sử vào cuối tháng 9. Đỉnh lũ năm 2009, tại các sông chính từ Quảng Bình đến Phú Yên cũ đều vượt báo động 3. Ngập lụt nghiêm trọng xuất hiện từ Quảng Bình (nay là Quảng Trị) đến Khánh Hòa và Kon Tum.

Vì vậy, việc theo dõi liên tục các bản tin dự báo, cảnh báo thiên tai, thời tiết là rất quan trọng.
  Trước nguy cơ El Nino mạnh có thể xuất hiện, theo ông chúng ta nên làm gì để chủ động ứng phó?

PGS.TS Mai Văn Khiêm: Nông nghiệp là ngành sẽ chịu tác động mạnh nhất khi xảy ra El Nino mạnh. Thực tế những năm qua cho thấy, vào các chu kỳ El Nino mạnh, nguy cơ cao xảy ra khô hạn cục bộ, hoặc diện rộng ở những nơi có nhu cầu dùng nước nhiều cho sản xuất và sinh hoạt, dẫn đến tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn, thiếu nước nghiêm trọng.

Việt Nam có những vùng nhạy cảm với El Nino gồm, Tây Nguyên, ĐBSCL và miền Trung. Tại Tây Nguyên, khi thiếu hụt lượng mưa, sẽ tụt giảm mạch nước ngầm, người dân sẽ khó khăn trong tưới cây, chăm gia súc, gia cầm cũng như nước sinh hoạt. Vì vậy, chúng ta phải có kế hoạch dự phòng nguồn nước dự trữ.

ĐBSCL có thể phải đối diện với tính chất khốc liệt hơn khi chịu tác động đồng thời của thiên tai và sự phụ thuộc vào hoạt động của các hồ chứa phía thượng nguồn sông Mê Kông.

Tại ĐBSCL nhận hai nguồn nước chính, ngoài nguồn nước mưa tại chỗ, khu vực này phụ thuộc vào lượng nước xả từ thủy điện. Hiện chỉ có Cà Mau là địa phương nhận nguồn chính là nước mưa tại chỗ. Đa số các tỉnh thành khác nhận nguồn nước từ thượng nguồn Mê Công. Bản thân thượng nguồn lại phụ thuộc vào lượng mưa ở tây Trường Sơn của Việt Nam, Lào, Myanmar và Trung Quốc.

Bên cạnh đó, các nghiên cứu cho thấy trong những năm El Nino, phần lớn các trạm quan trắc có dòng chảy năm nhỏ hơn trung bình nhiều năm từ 10% trở lên, những năm El Nino mạnh có thể giảm tới 50-60%, điều này có thể làm giảm sản lượng thủy điện, vì vậy các hồ chứa cần lưu ý có giải pháp điều chỉnh kế hoạch vận hành, sản xuất để ứng phó với nguy cơ thâm hụt lượng mưa trong điều kiện El Nino, đảm bảo an ninh nguồn nước và an ninh năng lượng.

Cảm ơn ông!

Theo Nguyễn Hoài Tiền phong